NGUYỄN THỊ THU HIỀN (1990)

Từ tình mẫu tử đến những miền ký ức – Hội họa của sự dịu dàng và sức sống

​

Trong thế hệ nghệ sĩ Việt Nam đương đại, Nguyễn Thị Thu Hiền là một gương mặt đáng chú ý với thực hành sáng tạo kết hợp hội họa, điêu khắc gốm và những thử nghiệm vật liệu. Bắt đầu từ những trải nghiệm gần gũi của đời sống gia đình, đặc biệt là hành trình làm mẹ, chị từng bước xây dựng một thế giới nghệ thuật giàu tính tự sự, nơi con người, thiên nhiên, ký ức và những yếu tố mang màu sắc cổ tích cùng hiện diện. Với hình thể mềm mại, bảng màu giàu cảm xúc và phương pháp xử lý chất liệu riêng, nghệ thuật Thu Hiền không chỉ lưu giữ những khoảnh khắc của đời sống thường ngày mà còn mở ra những suy tưởng về tình yêu thương, nguồn cội và sự tiếp nối giữa các thế hệ.

​

Từ nền tảng sơn mài đến hành trình sáng tạo độc lập

Nguyễn Thị Thu Hiền sinh năm 1990, tốt nghiệp chuyên ngành sơn mài tại Trường Đại học Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh năm 2015.

Được đào tạo trên nền tảng hội họa truyền thống, chị có điều kiện tiếp cận những phương pháp tạo hình, kỹ thuật chất liệu và tư duy bố cục được tích lũy trong lịch sử mỹ thuật Việt Nam.

Tuy nhiên, sau khi tốt nghiệp, Thu Hiền không lập tức xác lập một phong cách cố định.

Chị trải qua giai đoạn tìm kiếm đề tài và phương pháp sáng tạo phù hợp với trải nghiệm cá nhân.

Bước ngoặt quan trọng xuất hiện khi chị lập gia đình và trở thành mẹ.

Thay vì tìm kiếm những câu chuyện ở xa, Thu Hiền bắt đầu quan sát chính môi trường sống gần gũi nhất: ngôi nhà, người thân, đứa con nhỏ và những thay đổi diễn ra trong đời sống thường ngày.

Những trải nghiệm ấy trở thành nguồn cảm hứng bền bỉ, giúp chị từng bước hình thành một hệ thống hình tượng riêng.

Ở Thu Hiền, nghệ thuật không được xem như hoạt động tách biệt khỏi đời sống.

Nó phát triển trực tiếp từ những điều chị đang trải qua, quan sát và cảm nhận.

​

Tình mẫu tử – Khi trải nghiệm cá nhân trở thành hội họa

Một trong những đề tài quan trọng nhất trong sự nghiệp Nguyễn Thị Thu Hiền là tình mẫu tử.

Chủ đề người mẹ và đứa trẻ đã xuất hiện trong lịch sử mỹ thuật thế giới qua nhiều thời kỳ, từ hội họa tôn giáo, chân dung gia đình đến những thực hành nghệ thuật hiện đại.

Tuy nhiên, cách tiếp cận của Thu Hiền mang tính cá nhân rõ rệt.

Chị không lựa chọn hình tượng người mẹ như một biểu tượng lý tưởng hóa hoàn toàn.

Thay vào đó, tác phẩm bắt đầu từ những khoảnh khắc cụ thể trong đời sống của chính mình.

Người mẹ và đứa trẻ có thể xuất hiện trong phòng ngủ, bên cửa sổ, giữa khu vườn hoặc trong những sinh hoạt rất bình thường.

Một đứa trẻ đang ngủ, chơi đùa hay nép vào lòng mẹ trở thành điểm khởi đầu cho những sáng tác giàu cảm xúc.

Điều đáng chú ý là những hình ảnh ấy không nhất thiết được tái hiện với sự chính xác tuyệt đối của hiện thực.

Thu Hiền chủ động thay đổi tỷ lệ, giản lược hình thể và sử dụng màu sắc theo cảm xúc.

Những nhân vật đôi khi mang dáng vẻ tròn trịa, gần với hình tượng trong truyện cổ tích hoặc tranh minh họa.

Sự cách điệu ấy khiến tác phẩm vừa gần gũi với trải nghiệm gia đình vừa có tính biểu tượng rộng hơn.

Người xem không cần biết câu chuyện riêng của nghệ sĩ để cảm nhận mối liên hệ giữa mẹ và con.

Thông qua hình thể, cử chỉ và cách tổ chức không gian, tình yêu thương được chuyển hóa thành một ngôn ngữ thị giác có sức gợi phổ quát.

​

“Nắng nghiêng lưng trời” – Một thế giới được hình thành từ mái ấm

Năm 2022, Nguyễn Thị Thu Hiền tổ chức triển lãm cá nhân đầu tiên Nắng nghiêng lưng trời tại Hội Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh.

Triển lãm giới thiệu 92 tác phẩm, gồm 62 tranh và 30 tác phẩm điêu khắc gốm, được thực hiện trong nhiều năm.

Đây là một dấu mốc quan trọng trong hành trình sáng tạo của nữ nghệ sĩ.

Không chỉ bởi số lượng tác phẩm tương đối lớn đối với một triển lãm đầu tay, sự kiện còn cho thấy một ngôn ngữ nghệ thuật đã bắt đầu hình thành rõ nét.

Đặc biệt, triển lãm dành một không gian để tái hiện môi trường sống và sáng tác của gia đình.

Ở đó, ngôi nhà không chỉ là bối cảnh của tác phẩm mà trở thành một phần của câu chuyện nghệ thuật.

Những bức tranh ghi lại sinh hoạt giữa người mẹ và con gái nhỏ, từ các khoảnh khắc bình yên đến những trò chơi, những lần cùng nhau quan sát thiên nhiên và thế giới xung quanh.

Điều đặc biệt là toàn bộ những hình ảnh ấy được diễn đạt bằng một tinh thần tươi sáng.

Trong các cuộc phỏng vấn, Thu Hiền chia sẻ rằng chị hiểu rõ những khó khăn của việc làm mẹ, nhưng chủ động lựa chọn thể hiện những cảm xúc tích cực trong nghệ thuật.

Đây là một lựa chọn thẩm mỹ đáng chú ý.

Tác phẩm không phủ nhận những vất vả của đời sống.

Thay vào đó, nghệ sĩ lựa chọn giữ lại những khoảnh khắc có khả năng đem đến niềm vui, sự an ủi và cảm giác về hạnh phúc.

Ở phương diện này, Nắng nghiêng lưng trời không chỉ là một triển lãm về tình mẫu tử.

Nó còn là một cách nhìn đời sống qua sự nâng niu và những trải nghiệm rất riêng của người phụ nữ.

​

Thế giới cổ tích trong những hình ảnh đời thường

Một đặc điểm nổi bật trong tranh Nguyễn Thị Thu Hiền là khả năng kết hợp hiện thực với những yếu tố giàu tính tưởng tượng.

Các nhân vật có thể mang tỷ lệ khác với tự nhiên. Đồ vật và cây cối đôi khi được phóng lớn hoặc giản lược thành những hình khối mang tính trang trí.

Không gian gia đình trở nên gần với một thế giới cổ tích, nơi những sự vật quen thuộc được tái hiện bằng cảm xúc hồn nhiên.

Điều đáng chú ý là tính cổ tích không nhất thiết đến từ sự xuất hiện của các nhân vật thần thoại.

Nó được tạo nên bằng chính phương pháp tổ chức hình ảnh.

Một người mẹ có thể được đặt giữa những tán cây lớn. Một đứa trẻ xuất hiện trong không gian đầy hoa lá. Những đồ vật sinh hoạt thường ngày được chuyển hóa thành các thành phần của một bố cục giàu tưởng tượng.

Cách tiếp cận này khiến tác phẩm vượt khỏi chức năng ghi chép đời sống.

Thay vì chỉ phản ánh một sự kiện, tranh hướng đến việc lưu giữ cảm giác của sự kiện ấy.

Đó có thể là niềm vui khi nhìn con trưởng thành, sự bình yên của một buổi chiều trong nhà hoặc những khoảnh khắc rất nhỏ mà người lớn thường dễ dàng bỏ qua.

Với Thu Hiền, trí tưởng tượng không phải cách thoát khỏi hiện thực.

Nó giúp hiện thực trở nên phong phú hơn và có khả năng lưu giữ cảm xúc lâu dài hơn.

​

Hình thể mềm mại và ngôn ngữ tạo hình nữ tính

Một trong những yếu tố dễ nhận diện trong hội họa Nguyễn Thị Thu Hiền là cách xây dựng hình thể.

Nhân vật thường được thể hiện với đường nét mềm, những khối tròn và tỷ lệ có phần cách điệu.

Người mẹ, trẻ nhỏ và các hình tượng khác không nhất thiết tuân theo những quy luật giải phẫu thông thường.

Sự thay đổi hình thể tạo nên cảm giác thân thuộc, gần với các hình ảnh xuất hiện trong ký ức tuổi thơ.

Đặc biệt, những đường cong được sử dụng để xây dựng cảm giác về sự che chở và gần gũi giữa các nhân vật.

Trong nhiều bố cục, cơ thể người mẹ và đứa trẻ được tổ chức thành một khối liên kết, khiến khoảng cách giữa hai nhân vật gần như biến mất.

Ở những tác phẩm khác, nhân vật được đặt giữa những hình tượng thiên nhiên, tạo nên mối quan hệ hài hòa giữa con người và môi trường sống.

Có thể nhận thấy tính nữ trong nghệ thuật Thu Hiền không chỉ nằm ở đề tài phụ nữ hay tình mẫu tử.

Nó còn hiện diện trong phương pháp tạo hình, cách lựa chọn màu sắc và sự chú ý đến những trải nghiệm thân mật của đời sống.

Tuy nhiên, giá trị nghệ thuật không nên được đánh giá chỉ bằng việc tác phẩm mang vẻ dịu dàng.

Điều quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa cảm xúc thành bố cục, hình thể và những quan hệ thị giác có tính độc lập.

​

Acrylic, giấy dó và sự tìm kiếm một bề mặt riêng

Dù được đào tạo chuyên ngành sơn mài, Thu Hiền không giới hạn hoạt động sáng tác trong một chất liệu.

Chị thực hành với acrylic, lụa, giấy dó, gốm và những phương pháp kết hợp vật liệu khác nhau.

Một trong những hướng phát triển đáng chú ý là sử dụng acrylic kết hợp giấy dó bồi trên toan.

Phương pháp này tạo nên một bề mặt khác với tranh acrylic thông thường.

Giấy dó có đặc điểm riêng về cấu trúc sợi, khả năng thấm màu và độ biến đổi khi được xử lý với các lớp vật liệu.

Khi được kết hợp với nền toan, nó mang lại những hiệu ứng bề mặt và sắc độ đặc biệt.

Quá trình thử nghiệm không phải lúc nào cũng thuận lợi.

Trong các cuộc phỏng vấn, Thu Hiền từng chia sẻ việc phải xử lý lại những tác phẩm chưa đạt yêu cầu, tháo bỏ các lớp giấy và tiếp tục thực hành để tìm ra phương pháp phù hợp.

Điều này cho thấy vai trò của lao động kỹ thuật trong một ngôn ngữ hội họa tưởng như rất hồn nhiên.

Sự tự do về hình thể và cảm xúc không loại trừ yêu cầu kiểm soát chất liệu.

Ngược lại, hiểu biết về vật liệu giúp nghệ sĩ chủ động hơn trong việc xây dựng thế giới hình ảnh của mình.

​

Khi khung tranh trở thành một phần của tác phẩm

Trong các sáng tác được giới thiệu gần đây, Nguyễn Thị Thu Hiền còn thể hiện sự quan tâm đặc biệt đến mối quan hệ giữa hình ảnh và khung tranh.

Thông thường, khung được xem như một bộ phận có chức năng bảo vệ, treo và hoàn thiện thẩm mỹ cho tác phẩm.

Tuy nhiên, Thu Hiền nhiều khi chủ động thiết kế khung riêng, sử dụng màu sắc và những phương pháp tạo hình nhằm khiến khung tham gia vào nội dung nghệ thuật.

Các hình tượng trong tranh có thể được mở rộng ra phần khung.

Những chi tiết trang trí, màu sắc và kết cấu được tổ chức để tạo nên sự liên tục giữa hai thành phần.

Ở một số tác phẩm, nghệ sĩ còn sử dụng kỹ thuật sơn mài, khắc hoặc in trên bề mặt khung.

Điều này làm thay đổi cách người xem tiếp cận tác phẩm.

Ranh giới giữa phần hình ảnh chính và bộ phận bao quanh trở nên linh hoạt hơn.

Khung không chỉ có chức năng trang trí.

Nó trở thành một phần của cấu trúc tạo hình, có khả năng mở rộng không gian và ý nghĩa của bức tranh.

Đây là một hướng thực hành đáng chú ý khi xem xét sự phát triển ngôn ngữ nghệ thuật của Thu Hiền từ sau triển lãm cá nhân đầu tiên.

​

Điêu khắc gốm và thế giới mười hai con giáp

Bên cạnh hội họa, Nguyễn Thị Thu Hiền còn thực hành điêu khắc gốm.

Trong triển lãm Nắng nghiêng lưng trời, chị giới thiệu 30 tác phẩm gốm lớn nhỏ, trong đó có những hình tượng con giáp được tạo hình ngộ nghĩnh.

Đối với nghệ sĩ, việc chuyển từ mặt phẳng hội họa sang hình khối ba chiều đặt ra những yêu cầu khác về cấu trúc, tỷ lệ và vật liệu.

Một nhân vật vốn được tạo nên bằng đường nét và màu sắc cần được tổ chức lại để có thể tồn tại trong không gian thực.

Những con vật trong tác phẩm gốm thường mang hình thể tròn trịa, biểu cảm hồn nhiên và những chuyển động gần với thế giới trẻ thơ.

Điều đáng chú ý là sự chuyển đổi chất liệu không làm mất đi tinh thần chung của nghệ thuật Thu Hiền.

Tình cảm gia đình, sự gần gũi và cách nhìn vui tươi đối với đời sống vẫn tiếp tục hiện diện.

Những hình tượng linh vật truyền thống vì thế không chỉ được sử dụng như các biểu tượng của văn hóa dân gian.

Chúng còn được chuyển hóa thành những nhân vật mang sắc thái cá nhân.

Qua đó, nghệ sĩ mở rộng hệ thống hình tượng của mình từ hội họa sang điêu khắc, đồng thời duy trì sự nhất quán về cảm xúc và quan niệm thẩm mỹ.

​

Từ mái ấm đến ký ức văn hóa miền Nam

Một chuyển biến đáng chú ý trong sáng tác Nguyễn Thị Thu Hiền là việc mở rộng phạm vi hình ảnh từ đời sống gia đình hiện tại sang ký ức và văn hóa truyền thống.

Trong những tác phẩm đầu tiên, không gian thường gắn với căn hộ, khu vườn và những sinh hoạt của người mẹ cùng đứa con nhỏ.

Ở các sáng tác sau, nghệ sĩ bắt đầu đưa vào những hình ảnh có tính văn hóa rõ hơn.

Ngôi nhà ba gian của ông bà, các phong tục lễ Tết, cây trái, trang phục và những ký ức tuổi thơ trở thành nguồn cảm hứng mới.

Điều này cho thấy một quá trình phát triển tự nhiên trong tư duy sáng tạo.

Khi quan sát đứa trẻ lớn lên, người mẹ có thể đồng thời nhìn lại chính tuổi thơ của mình.

Những câu chuyện từng thuộc về thế hệ trước được nhớ lại và tiếp tục xuất hiện trong đời sống hiện tại.

Trong tranh, ký ức gia đình vì thế có khả năng mở rộng thành ký ức văn hóa.

Một ngôi nhà không chỉ là nơi cư trú mà còn gợi liên tưởng đến sự tiếp nối giữa các thế hệ.

Những hình ảnh lễ Tết không chỉ đại diện cho sự kiện thường niên, mà còn mang theo những giá trị về đoàn tụ, truyền thống và cảm giác thuộc về một cộng đồng.

Qua phương pháp tạo hình giàu tưởng tượng, Thu Hiền chuyển hóa những dấu hiệu ấy thành một thế giới thị giác vừa mang bản sắc địa phương vừa có tính đương đại.

​

Vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam trong đời sống đương đại

Trong hồ sơ nghệ sĩ gần đây, Nguyễn Thị Thu Hiền tiếp tục thể hiện sự quan tâm đối với hình tượng phụ nữ Việt Nam, đặc biệt là phụ nữ miền Nam.

Các nhân vật không nhất thiết xuất hiện trong những hoàn cảnh đặc biệt.

Họ có thể hiện diện trong không gian gia đình, giữa khu vườn, bên hoa trái hoặc trong các sinh hoạt mang tính truyền thống.

Điều đáng chú ý là những hình tượng này không chỉ được xây dựng để thể hiện vẻ đẹp bên ngoài.

Chúng còn gợi mở vai trò của người phụ nữ trong việc duy trì mối liên hệ giữa các thế hệ và gìn giữ những ký ức gia đình.

Ở phương diện này, nghệ thuật Thu Hiền có thể được nhìn nhận như một hình thức tự sự về đời sống phụ nữ đương đại.

Chị không phủ nhận những trách nhiệm và khó khăn mà phụ nữ phải đối diện, nhưng chủ động lựa chọn một ngôn ngữ nghệ thuật hướng đến tình yêu thương và sự tích cực.

Đó là một lựa chọn cá nhân, không nhất thiết đại diện cho mọi trải nghiệm nữ giới.

Tuy nhiên, chính sự nhất quán trong góc nhìn đã góp phần hình thành tính nhận diện của tác phẩm.

​

“Gặp gỡ Việt – Pháp 2026” và sự mở rộng hoạt động triển lãm

Tháng 3 năm 2026, Nguyễn Thị Thu Hiền tham gia triển lãm Gặp gỡ Việt – Pháp 2026 tại Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh.

Sự kiện quy tụ 51 nghệ sĩ Việt Nam và Pháp, tạo nên không gian đối thoại giữa các phương pháp sáng tác và chất liệu khác nhau.

Trong triển lãm, tác phẩm của Thu Hiền tiếp tục thể hiện mối quan tâm đến gia đình và những hình tượng gần gũi.

Hoạt động này cho thấy sự hiện diện ngày càng rõ của nữ nghệ sĩ trong đời sống mỹ thuật, sau triển lãm cá nhân đầu tiên năm 2022 và các hoạt động sáng tác tiếp theo.

Tháng 10 năm 2026, chị tham gia triển lãm RE 13, với tác phẩm acrylic Biển chiều.

Ở đây, cảm hứng sáng tạo tiếp tục được mở rộng sang thiên nhiên và cảnh sắc đời sống.

Điều đáng chú ý là dù đề tài thay đổi, Thu Hiền vẫn duy trì cách tiếp cận xuất phát từ trải nghiệm cá nhân và những cảm xúc gần gũi.

Những hoạt động ấy cho thấy nghệ thuật của chị đang phát triển theo hướng ngày càng đa dạng hơn về hình tượng, nhưng vẫn giữ mối liên hệ với nền tảng cảm xúc được hình thành từ giai đoạn đầu.

​

Giá trị nghệ thuật và góc nhìn sưu tập

Đối với những người nghiên cứu và sưu tập mỹ thuật Việt Nam đương đại, tác phẩm Nguyễn Thị Thu Hiền có một số phương diện đáng chú ý.

Trước hết là hệ thống hình tượng có tính cá nhân rõ rệt.

Người mẹ, đứa trẻ, mái nhà, khu vườn, con vật và những ký ức tuổi thơ tạo nên một thế giới nghệ thuật nhất quán.

Thứ hai là khả năng kết hợp nhiều chất liệu.

Acrylic, giấy dó, lụa, gốm và các phương pháp xử lý khung tranh thể hiện tinh thần thực nghiệm và sự quan tâm đến mối quan hệ giữa hình ảnh với vật chất.

Thứ ba là quá trình phát triển nội dung sáng tác.

Những tác phẩm giai đoạn đầu gắn với tình mẫu tử và đời sống gia đình.

Trong khi đó, các sáng tác sau năm 2022 cho thấy sự mở rộng đến văn hóa truyền thống, thiên nhiên và ký ức cộng đồng.

Thứ tư là những vấn đề về kỹ thuật và bảo quản.

Đối với tranh acrylic trên giấy dó bồi toan, cần chú ý đến cấu trúc nền, sự ổn định của lớp bồi và tương tác giữa các loại vật liệu.

Đối với những tác phẩm có khung được nghệ sĩ can thiệp trực tiếp, phần khung có thể là một thành phần nguyên bản không thể tách rời khỏi tác phẩm.

Vì vậy, việc thay khung hoặc phục chế cần được xem xét thận trọng để tránh làm mất đi ý nghĩa và cấu trúc ban đầu.

Đối với gốm, cần lưu ý tình trạng men, kết cấu hình khối và những dấu hiệu hư hại.

Giá trị sưu tập của từng tác phẩm cần được xem xét dựa trên chất lượng tạo hình, niên đại, chất liệu, kích thước, lịch sử triển lãm, hồ sơ nguồn gốc và tình trạng bảo quản.

Đặc biệt, không nên đồng nhất giá trị nghệ thuật với độ phức tạp của kỹ thuật hoặc số lượng tác phẩm đã thực hiện.

Điều quan trọng hơn là khả năng nhận diện một ngôn ngữ tạo hình có tính độc lập, được phát triển và hoàn thiện qua thời gian.

​

Khi đời sống trở thành một thế giới nghệ thuật

Nhìn lại hành trình sáng tạo Nguyễn Thị Thu Hiền, điều đáng chú ý không chỉ là số lượng tranh và tượng được giới thiệu trong triển lãm đầu tiên.

Quan trọng hơn là khả năng tìm thấy một thế giới nghệ thuật từ những trải nghiệm rất gần gũi.

Một người mẹ nhìn con ngủ. Một khu vườn nhỏ đón nắng. Một mái nhà gợi nhớ tuổi thơ. Những món đồ vật bình thường và các hình tượng con vật có thể trở thành điểm khởi đầu cho một tác phẩm.

Ở đây, nghệ thuật không cần những câu chuyện lớn lao để trở nên có ý nghĩa.

Những điều diễn ra mỗi ngày vẫn có thể chứa đựng những cảm xúc sâu sắc, nếu được quan sát bằng sự chú ý và tình yêu thương.

Thu Hiền chuyển hóa các trải nghiệm ấy thành hình thể, màu sắc và chất liệu, tạo nên một thế giới vừa hồn nhiên vừa mang tính suy tưởng.

Khi hành trình sáng tạo tiếp tục phát triển, ký ức gia đình mở rộng sang ký ức văn hóa, trong khi những thử nghiệm vật liệu giúp hình ảnh có thêm những hình thức biểu đạt mới.

Điều đó cho thấy sự dịu dàng trong hội họa không đồng nghĩa với sự đơn giản về tư duy.

Phía sau những nhân vật gần gũi và hình ảnh giàu chất thơ là một quá trình lao động bền bỉ, quan sát đời sống và tìm kiếm ngôn ngữ cá nhân.

Đối với Luala Gallery, Nguyễn Thị Thu Hiền là một nữ nghệ sĩ đáng chú ý của mỹ thuật Việt Nam đương đại, với khả năng chuyển hóa tình mẫu tử, ký ức gia đình và vẻ đẹp đời thường thành một ngôn ngữ tạo hình giàu cảm xúc. Từ hội họa đến điêu khắc gốm và các thử nghiệm đa chất liệu, thực hành nghệ thuật của chị thể hiện một tinh thần sáng tạo độc lập, nơi những giá trị thân thuộc của đời sống tiếp tục được nhìn nhận và tái hiện bằng cảm thức thẩm mỹ mới.

​

LUALA GALLERY
Vietnamese Modern & Contemporary Art