Trần Quốc Long

Họa sĩ Trần Quốc Long năm 1981 tại bán đảo Nghi Sơn, Thanh Hóa, anh tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật Việt Nam, chuyên ngành sơn mài. Hơn ai hết, Trần Quốc Long hiểu rõ những đặc tính “khó chịu” của sơn mài, nhưng anh đã lựa chọn để gắn bó với sơn mài như một định mệnh.

​

Trò chuyện với bạn bè đồng môn, Trần Quốc Long hay đùa rằng: “Đôi khi tôi thấy mình không giống họa sĩ, mà giống bác sĩ hơn, ‘bác sĩ sơn mài'”. Đó không phải là câu nói đùa bâng quơ, mà từ đó rút từ những trải nghiệm thực tế trên hành trình nghệ thuật.

​

“Bác sĩ sơn mài” vì anh luôn phải tỉ mẩn làm việc, thử nghiệm phương pháp mới khi vẽ tranh sơn mài. Hơn mười lăm năm năm nay, anh đã đúc kết rất nhiều kinh nghiệm, “điều trị” những nết khó của sơn ta để cho ra đời những tác phẩm hoàn toàn truyền thống bằng nét vẽ bung tỏa tinh thần tự do phóng khoáng rất đương đại.

​

Tranh sơn mài Trần Quốc Long đậm chất truyền thống: Vóc, then, son, vàng bạc, và cách thực hành sơn mài cầu kỳ, Long vẫn giữ cái hồn cốt đó. Vẫn là then, son, cánh gián, vàng bạc quỳ những chất liệu hoàn toàn truyền thống nhưng dưới bàn tay của anh mang đến mỹ cảm rất hiện đại. Họa sĩ đặc biệt ưa thích bạc rây, bạc vụn, vàng thì chôn ở dưới son, then rồi mài moi, phẳng mà nhám nên không bị mỹ nghệ.

​

Tranh của Trần Quốc Long sâu, anh có kỹ thuật ủ và mài nhiều lớp. Vậy nên hiệu ứng lớp lang trong tranh của anh tạo nên không gian sâu thẳm, huyền ảo, mênh mang Họa sĩ Lê Thiết Cương từng nhận xét rằng: “Phải gọi họa sĩ Trần Quốc Long là “Long mài”, vì ngoài hiểu về sơn mài và thực hành điêu luyện. Long còn cầu toàn khi vẽ tranh, Long mài nhiều lớp để tạo ra hiệu quả sắc màu và lớp lang đặc biệt khác biệt”.

​

Mài tranh là một kỹ thuật khó, đòi hỏi sự khéo léo và tính tế. Mài đến mức nào ngừng để có được hiệu quả hình ảnh mong muốn, nhưng nó luôn ẩn chứa nhiều rủi ro, nếu quá tay có thể mất hình, hỏng tranh. Nhưng nếu ngại không dám mài, thì tranh đặc màu, không trong không sâu huyền ảo. Vậy nên dù nhiều khó khăn hay rủi ro thế nào đi nữa, anh vẫn làm và vẫn mài. Đó giống như định nghĩa con người anh.

Làm nghệ thuật đã khó, sống được bằng nghệ thuật lại càng khó hơn. Anh không thỏa hiệp với thị hiếu phổ thông, không vẽ những thứ chỉ đèm đẹp bên ngoài để sinh nhai. Tác phẩm của Trần Quốc Long thường có hình tượng xù xì, thô ráp, nhưng đủ lắng đọng sẽ nhận ra một là tâm hồn tinh tế, thấu hiểu nhân sinh. Vẻ đẹp này cần thời gian, sự chiêm nghiệm và một con mắt tinh đời mới có thể nhận ra giá trị ẩn sâu trong đó.

​

Các triển lãm cá nhân như “Như mây liêu xiêu”; “Mộng bình thường”, “3600 ngày”… cùng nhiều dự án nghệ thuật nhóm uy tín khác đã góp phần khẳng định vị trí của anh trong dòng chảy sơn mài đương đại tại Việt Nam. Tranh của Trần Quốc Long hiện diện trong nhiều bộ sưu tập trong và ngoài nước, tuy không ồn ào, nhưng anh luôn có cách riêng để ghi dấu tên tuổi của mình một cách đậm nét. Đó cũng chính là cách anh bước đi trong nghệ thuật: chắc chắn, sâu và không lệ thuộc vào ánh sáng nhất thời của đám đông.

​

Thực hành nghệ thuật, nếu chỉ vài ba năm, kiểu như “nghệ thuật là một cuộc dạo chơi” thì không có gì nhiều để bàn cãi, với Trần Quốc Long đã có gần 2 thập kỷ gắn bó bền bỉ với sơn mài để gạn gọc chất truyền thống miệt mài kể câu chuyện của anh, câu chuyện của thời đại hôm nay. Và tôi tin đó cũng chính là lẽ sống của cuộc đời anh.

​

Artist Trần Quốc Long was born in 1981 on the Nghi Sơn peninsula in Thanh Hóa. He graduated from the Vietnam University of Fine Arts, majoring in lacquer painting. More than anyone, Trần Quốc Long understands the “difficult” nature of lacquer, yet he has chosen to devote himself to it as if it were his destiny.

When speaking with his classmates and fellow artists, Trần Quốc Long often jokes: “Sometimes I feel less like a painter and more like a doctor — a ‘lacquer doctor.’” This is not a casual joke, but a remark drawn from real experiences throughout his artistic journey.

He is a “lacquer doctor” because he must always work with great meticulousness, constantly testing new methods in the making of lacquer paintings. Over the past fifteen years, he has accumulated extensive experience in “treating” the difficult temperament of Vietnamese lacquer, creating works that remain entirely traditional in material and technique, while carrying a free, expansive, and distinctly contemporary spirit.

​

Trần Quốc Long’s lacquer paintings are deeply rooted in tradition. He preserves the essential spirit of lacquer through vóc, then, son, gold and silver, and the demanding practice of traditional lacquer. The materials remain completely traditional — then, son, cánh gián, gold and silver leaf — yet in his hands, they convey a very modern aesthetic. The artist is especially fond of sifted silver and broken silver fragments, while gold is often buried beneath layers of son and then, then carefully revealed through polishing. The surface is both flat and subtly textured, avoiding the decorative quality of mere craftsmanship.

​

Trần Quốc Long’s paintings possess great depth. His technique of curing and polishing multiple layers creates a layered visual effect, opening up profound, mysterious, and expansive pictorial spaces. Artist Lê Thiết Cương once remarked: “We should call Trần Quốc Long ‘Long Mài’ — Long the Polisher — because beyond his understanding of lacquer and his masterful practice, Long is also a perfectionist in painting. He polishes through many layers to create distinctive effects of color and depth.”

​

Polishing a lacquer painting is a difficult technique, requiring both skill and sensitivity. Knowing when to stop polishing in order to achieve the desired image is crucial, yet the process always carries risks. If one goes too far, the image may be lost and the work damaged. But if one is too cautious and does not dare to polish, the painting becomes dense in color, lacking transparency, depth, and mystery. Therefore, no matter how many difficulties or risks there may be, he continues to work, and he continues to polish. In many ways, this defines who he is.

​

Making art is difficult; living from art is even more difficult. He does not compromise with popular taste, nor does he paint things that are merely pretty on the surface in order to make a living. Trần Quốc Long’s works often contain rough, rugged, and coarse imagery, but with quiet contemplation, one can recognize within them a refined soul and a deep understanding of human life. This beauty requires time, reflection, and a discerning eye to perceive the hidden value within.

​

His solo exhibitions, such as “Như mây liêu xiêu,” “Mộng bình thường,” and “3600 ngày,” along with many respected group art projects, have helped affirm his position within the flow of contemporary lacquer painting in Vietnam. Trần Quốc Long’s works are present in numerous collections both in Vietnam and abroad. Though he is not a noisy presence, he has his own way of leaving a strong and unmistakable mark. This is also the way he walks his artistic path: steadily, deeply, and without dependence on the fleeting spotlight of the crowd.

​

If artistic practice lasts only a few years, as though “art were merely a casual stroll,” then there may not be much to discuss. But Trần Quốc Long has spent nearly two decades persistently devoted to lacquer, patiently distilling the essence of tradition while telling his own story — the story of our time today. And I believe this is also the very reason for his life.