HÀ HÙNG DŨNG (1980)

Những giấc mơ Tây Bắc – Sắc màu văn hóa và sự tự do của nghệ thuật đương đại

​

Trong dòng chảy mỹ thuật Việt Nam đương đại, Hà Hùng Dũng là một nghệ sĩ có hành trình sáng tạo gắn bó đặc biệt với hình tượng người phụ nữ và đời sống văn hóa vùng cao Tây Bắc. Sinh trưởng tại miền Nam nhưng tìm thấy nguồn cảm hứng lâu dài từ Sa Pa, Hà Giang và những cộng đồng miền núi phía Bắc, ông kiến tạo một thế giới hội họa rực rỡ, nơi hình thể mềm mại, hoa văn thổ cẩm và ký ức về những chuyến đi được chuyển hóa thành ngôn ngữ tạo hình giàu chất thơ. Từ hội họa đến gốm và nghệ thuật thủ công, hành trình của Hà Hùng Dũng thể hiện một quan niệm sáng tạo cởi mở, không bị giới hạn bởi một chất liệu hay hình thức thể hiện duy nhất.

​

Từ Bà Rịa – Vũng Tàu đến con đường hội họa

Họa sĩ Hà Hùng Dũng sinh ngày 23 tháng 12 năm 1980 tại Bà Rịa – Vũng Tàu, sử dụng bút danh Dũng Art. Ông tốt nghiệp chuyên ngành Đồ họa tại Trường Đại học Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh năm 2006.

Được đào tạo trên nền tảng đồ họa, Hà Hùng Dũng sớm hình thành sự quan tâm đến đường nét, mảng hình, tương phản màu sắc và tính trang trí của bề mặt.

Đây là những yếu tố tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong các sáng tác hội họa về sau.

Từ thời sinh viên, ông đã tham gia những hoạt động triển lãm và thử nghiệm trong nhiều lĩnh vực, từ tranh khắc gỗ, hội họa đến nghệ thuật thủ công và thiết kế.

Điều đáng chú ý trong hành trình của Hà Hùng Dũng là tinh thần không ngừng dịch chuyển giữa các phương tiện tạo hình.

Ông không xem hội họa như một lĩnh vực hoàn toàn tách biệt khỏi đời sống vật chất và các hình thức sáng tạo ứng dụng.

Một hình tượng trong tranh có thể được chuyển hóa thành hoa văn trên gốm, đồ da hoặc những sản phẩm thủ công.

Tuy nhiên, dù thay đổi chất liệu, ông vẫn duy trì mối quan tâm nhất quán đến con người, thiên nhiên và những giá trị văn hóa truyền thống.

​

Tây Bắc – Một miền cảm hứng vượt khỏi địa lý

Hà Hùng Dũng không sinh ra ở Tây Bắc, nhưng vùng đất này trở thành nguồn cảm hứng đặc biệt trong sự nghiệp ông.

Qua nhiều chuyến đi đến Sa Pa, Hà Giang, Đồng Văn và những vùng núi phía Bắc, ông tìm thấy một thế giới hình ảnh phong phú: những tấm thổ cẩm, trang phục truyền thống, chợ phiên, trẻ em, người phụ nữ và cảnh quan núi rừng.

Những trải nghiệm ấy dần hình thành một hệ thống hình tượng thường xuyên trở lại trong tranh.

Tuy nhiên, Hà Hùng Dũng không tiếp cận Tây Bắc chủ yếu như một họa sĩ phong cảnh hay người ghi chép phong tục.

Ông dành nhiều quan tâm đến vẻ đẹp của con người, đặc biệt là những người phụ nữ trong trang phục truyền thống.

Những nhân vật ấy được đưa vào một thế giới hội họa giàu tưởng tượng, nơi màu sắc có thể trở nên rực rỡ hơn, đường nét được cách điệu và hình thể được tổ chức theo nhịp điệu riêng.

Tây Bắc trong tranh ông vì thế không hoàn toàn đồng nhất với Tây Bắc của tài liệu dân tộc học hoặc ảnh tư liệu.

Đó là Tây Bắc được nhìn qua cảm xúc của một nghệ sĩ, nơi trải nghiệm thực tế và trí tưởng tượng cùng tham gia tạo nên hình ảnh.

​

Người phụ nữ – Hình tượng trung tâm trong hội họa

Một trong những dấu ấn rõ nét nhất trong nghệ thuật Hà Hùng Dũng là hình tượng phụ nữ vùng cao.

Trong nhiều sáng tác, nhân vật nữ xuất hiện với trang phục nhiều màu sắc, khăn đội đầu, váy thổ cẩm và những chi tiết trang sức mang tính nhận diện văn hóa.

Tuy nhiên, vẻ đẹp của họ không được thể hiện hoàn toàn theo phương pháp tả thực.

Cơ thể có thể được kéo dài, những đường cong trở nên mềm mại hơn, đôi bàn tay và tư thế được nhấn mạnh để tạo nên một nhịp điệu thị giác.

Gương mặt nhân vật thường mang vẻ trầm tư, e ấp hoặc dịu dàng.

Ở một số tác phẩm, phụ nữ được đặt trong những bố cục gần như không xác định rõ thời gian và địa điểm.

Những mảng hoa văn, sắc màu và thiên nhiên xung quanh góp phần tạo nên một bầu không khí mộng mơ.

Chính phương pháp ấy khiến hình tượng phụ nữ vượt khỏi vai trò minh họa trang phục truyền thống.

Họ trở thành những nhân vật có đời sống nghệ thuật riêng, thể hiện cách nhìn giàu tình cảm của người họa sĩ đối với vẻ đẹp nữ tính.

Tuy nhiên, khi nghiên cứu những tác phẩm này, cũng cần phân biệt giữa bản sắc văn hóa thực tế của các cộng đồng và hình ảnh đã được nghệ sĩ cách điệu.

Giá trị hội họa nằm ở sự chuyển hóa tạo hình, không phải ở khả năng thay thế tư liệu về trang phục hay phong tục của từng dân tộc.

​

“Mơ hoang” – Hành trình hình thành một thế giới nghệ thuật

Loạt triển lãm Mơ hoang có ý nghĩa đặc biệt trong việc xác lập tên tuổi Hà Hùng Dũng.

Năm 2008, ông giới thiệu triển lãm cá nhân Mơ hoang tại Himiko Visual Café, Thành phố Hồ Chí Minh, với 20 tác phẩm khắc gỗ đen trắng.

Ở giai đoạn này, việc lựa chọn tranh khắc gỗ cho thấy sự gắn bó với nền tảng đồ họa được đào tạo tại trường mỹ thuật.

Tương phản giữa đen và trắng, cấu trúc các mảng hình và khả năng tổ chức khoảng trống trở thành những yếu tố tạo hình chủ đạo.

Tranh khắc gỗ cũng đòi hỏi nghệ sĩ suy nghĩ trước về quan hệ giữa hình và nền, bởi hình ảnh được tạo ra từ quá trình khắc bỏ vật liệu trên mặt ván.

Những kinh nghiệm ấy giúp lý giải một phần tính cô đọng của đường nét trong hội họa Hà Hùng Dũng.

Đến triển lãm Mơ hoang năm 2012, ông mở rộng thực hành với sơn dầu và acrylic, tập trung nhiều hơn vào vẻ đẹp người phụ nữ Tây Bắc.

Những sắc màu rực rỡ, chuyển động mềm mại của hình thể và các chi tiết trang phục trở thành đặc điểm nổi bật.

Năm 2017, Mơ hoang 3 tiếp tục được giới thiệu tại Thành phố Hồ Chí Minh, trong khi những triển lãm sau đó tại Hà Nội góp phần đưa hệ thống hình tượng Tây Bắc đến với công chúng rộng rãi hơn.

Qua mỗi giai đoạn, Mơ hoang không chỉ là tên gọi của một loạt triển lãm.

Nó có thể được nhìn nhận như một hành trình phát triển ngôn ngữ nghệ thuật, từ những cấu trúc đồ họa đen trắng đến một thế giới hội họa giàu màu sắc, hình tượng và cảm xúc.

​

Thổ cẩm, hoa văn và nhịp điệu trang trí

Một đặc điểm quan trọng trong tranh Hà Hùng Dũng là cách sử dụng các họa tiết gợi cảm hứng từ thổ cẩm và nghệ thuật trang trí truyền thống.

Những đường kẻ, hình học, hoa văn và màu sắc của trang phục không chỉ được thể hiện như chi tiết phụ trợ.

Chúng có thể trở thành thành phần quyết định cấu trúc bố cục.

Một vùng váy áo với nhiều hoa văn có thể tạo nên nhịp điệu mạnh, tương phản với những vùng màu phẳng trên cơ thể nhân vật.

Khăn đội đầu và đồ trang sức góp phần mở rộng hình thể, khiến nhân vật trở thành trung tâm của một tổ hợp trang trí phức tạp.

Cách tổ chức ấy cho thấy ảnh hưởng rõ rệt của tư duy đồ họa.

Hình và nền được sắp xếp nhằm tạo sự cân bằng giữa các mảng màu, trong khi đường nét giữ vai trò liên kết những chi tiết.

Tuy nhiên, nghệ thuật của Hà Hùng Dũng không chỉ dựa vào sự phong phú của hoa văn.

Điều đáng chú ý hơn là khả năng biến chúng thành một bộ phận của ngôn ngữ hội họa.

Khi được chuyển hóa thành cấu trúc tạo hình, những dấu hiệu văn hóa truyền thống có thể tham gia vào một bố cục mang tinh thần hiện đại.

​

Màu sắc và cảm thức lãng mạn

Nếu tranh khắc gỗ giai đoạn đầu nhấn mạnh tương phản đen trắng, thì những sáng tác sơn dầu và acrylic của Hà Hùng Dũng nổi bật bởi bảng màu phong phú.

Đỏ, vàng, xanh lam, xanh lục và những sắc độ mạnh thường xuất hiện cạnh nhau, tạo nên một không gian giàu năng lượng thị giác.

Màu sắc trong tranh không nhất thiết tuân theo điều kiện ánh sáng tự nhiên.

Một khuôn mặt có thể được đặt bên cạnh nền màu rực rỡ. Những chi tiết trang phục được đẩy lên cao về độ tương phản. Thiên nhiên có thể được giản lược thành các mảng màu mang tính biểu cảm.

Ở đây, màu sắc không chỉ miêu tả đối tượng.

Nó góp phần xây dựng bầu không khí lãng mạn, mộng mơ và đôi khi gần với thế giới cổ tích.

Trong nhiều tác phẩm, vẻ trầm tư của nhân vật tương phản với sắc màu tươi sáng của trang phục và phông nền.

Chính sự đối lập ấy tạo nên một cảm xúc đáng chú ý: phía sau vẻ rực rỡ vẫn có thể là sự lặng lẽ, kín đáo và những suy tưởng riêng tư.

​

Tranh lụa – Một bước chuyển trong phương pháp biểu đạt

Sau nhiều năm sáng tác với sơn dầu, acrylic và các chất liệu đồ họa, Hà Hùng Dũng tiếp tục thử nghiệm với tranh lụa.

Năm 2021, ông giới thiệu những sáng tác lụa mới trong các hoạt động triển lãm tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Đây là một bước chuyển đáng chú ý về mặt kỹ thuật.

Khác với sơn dầu và acrylic, tranh lụa đòi hỏi nghệ sĩ hiểu rõ độ thấm màu, tính chất bề mặt và khả năng diễn đạt hình thể bằng những lớp màu nhẹ.

Những mảng màu mạnh thường phải được điều chỉnh để phù hợp với đặc tính của chất liệu.

Bằng cách ấy, tranh lụa đặt ra một yêu cầu khác đối với ngôn ngữ tạo hình của Hà Hùng Dũng.

Những hình tượng phụ nữ Tây Bắc vốn được biết đến với màu sắc rực rỡ có thể trở nên mềm mại và trầm lắng hơn.

Đường nét được tiết chế, sắc độ có thể chuyển nhẹ hơn, trong khi tính chất của nền lụa góp phần tạo nên bầu không khí gần với ký ức.

Điều này cho thấy một sự phát triển đáng quan tâm trong sự nghiệp ông.

Việc duy trì cùng một đề tài không nhất thiết dẫn đến sự lặp lại phong cách.

Khi thay đổi chất liệu, người nghệ sĩ có thể khám phá những phẩm chất mới của hình tượng từng quen thuộc.

​

Từ tranh giá vẽ đến nghệ thuật thủ công

Một phương diện đặc biệt trong hành trình Hà Hùng Dũng là sự gắn bó với nghệ thuật thủ công.

Ông không chỉ sáng tác tranh mà còn thực hành với gốm, da, vải, thiết kế và nhiều loại hình mỹ thuật ứng dụng khác.

Năm 2014, triển lãm Mộc giới thiệu những sản phẩm thủ công được thực hiện cùng nghệ sĩ Huệ Hữu, trong đó có các thiết kế trên chất liệu da, vải và những vật dụng đời sống.

Điều đáng chú ý là những hình tượng thiên nhiên và hoa văn đã xuất hiện trong tranh được tiếp tục phát triển trên các sản phẩm ứng dụng.

Một mô típ trang trí có thể chuyển từ mặt tranh sang túi da, bình gốm hoặc đồ dùng sinh hoạt.

Sự chuyển dịch ấy đặt ra mối quan hệ giữa tác phẩm nghệ thuật độc bản và những vật thể có chức năng sử dụng.

Đối với Hà Hùng Dũng, ranh giới giữa nghệ thuật tạo hình và nghệ thuật ứng dụng không hoàn toàn khép kín.

Ông tiếp cận sáng tạo như một hoạt động có thể tồn tại trên nhiều bề mặt và trong nhiều không gian sống.

Quan niệm này được thể hiện rõ trong những dự án gốm và thiết kế thủ công giai đoạn sau.

​

Nghệ thuật gốm và sự tiếp nối của những hoa văn vùng cao

Từ những năm 2020, Hà Hùng Dũng dành nhiều thời gian hơn cho hoạt động sáng tạo trên gốm.

Các họa tiết lấy cảm hứng từ thiên nhiên, Sa Pa, thổ cẩm và những hình tượng văn hóa quen thuộc được chuyển sang bề mặt đồ gốm.

Năm 2022, ông tham gia triển lãm Bí ẩn của sắc màu cùng nghệ sĩ Thái Lan Vichit Nongnual tại Lụa Là Gallery, Thành phố Hồ Chí Minh.

Triển lãm mở ra cuộc đối thoại giữa hai nghệ sĩ Đông Nam Á có phương pháp sáng tạo khác nhau nhưng cùng quan tâm đến hình tượng, màu sắc và những khả năng của nghệ thuật tạo hình.

Trong khi Vichit Nongnual nổi bật với những chân dung đa lớp và nền tảng gốm, điêu khắc, Hà Hùng Dũng mang đến những nghiên cứu gắn với mỹ thuật thủ công và văn hóa vùng cao Việt Nam.

Đến năm 2024, tại triển lãm Rực rỡ mùa hè ở Hội Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, ông giới thiệu hơn 500 sản phẩm gốm được vẽ thủ công.

Quy mô ấy cho thấy sự bền bỉ trong hoạt động sáng tạo, đồng thời phản ánh mong muốn đưa ngôn ngữ nghệ thuật đến gần hơn với đời sống.

Tuy nhiên, giá trị của những thực hành này không chỉ nằm ở số lượng sản phẩm.

Điều quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa một hệ thống hình tượng từ tranh giá vẽ sang đồ vật, để nghệ thuật tiếp tục tồn tại trong những hình thức mới.

​

Nghệ thuật và trách nhiệm đối với cộng đồng

Những chuyến đi Tây Bắc của Hà Hùng Dũng không chỉ phục vụ nhu cầu sáng tác.

Theo các tư liệu báo chí, ông còn tham gia những hoạt động thiện nguyện và triển lãm gây quỹ liên quan đến trẻ em, cộng đồng vùng cao.

Các chương trình như Pa Cheo ơi và Hà Giang ơi cho thấy mối quan tâm của nghệ sĩ đến đời sống xã hội tại những địa phương mà ông tìm đến.

Đây là một phương diện đáng chú ý khi nhìn nhận toàn bộ hành trình sáng tạo.

Hình tượng văn hóa có thể đem đến nguồn cảm hứng phong phú, nhưng mối quan hệ giữa nghệ sĩ với cộng đồng không nên chỉ dừng lại ở việc khai thác hình ảnh.

Những hoạt động kết nối và hỗ trợ xã hội cho thấy một nỗ lực mở rộng quan hệ ấy ra ngoài xưởng vẽ và không gian triển lãm.

Tuy nhiên, điều quan trọng khi nghiên cứu tác phẩm vẫn là phân biệt giữa giá trị nghệ thuật, các hoạt động cộng đồng và giá trị tư liệu văn hóa.

Ba phương diện có thể bổ sung cho nhau, nhưng không thay thế nhau.

​

Vị trí của Hà Hùng Dũng trong mỹ thuật Việt Nam đương đại

Hà Hùng Dũng thuộc thế hệ nghệ sĩ trưởng thành trong bối cảnh các phương pháp sáng tạo ngày càng đa dạng và ranh giới giữa các ngành nghệ thuật trở nên linh hoạt hơn.

Ông có nền tảng đào tạo đồ họa, phát triển hội họa biểu hình, thử nghiệm tranh lụa và tiếp tục mở rộng sang nghệ thuật gốm, da cùng các sản phẩm thủ công.

Điểm kết nối xuyên suốt những thực hành ấy là hệ thống hình tượng lấy cảm hứng từ thiên nhiên và văn hóa Tây Bắc.

Tuy nhiên, những sáng tác của ông không nên chỉ được nhìn nhận như hình thức minh họa văn hóa dân tộc.

Giá trị riêng nằm ở cách nghệ sĩ sử dụng hình thể, đường nét, hoa văn và màu sắc để phát triển một thế giới thị giác có tính cá nhân.

Từ những tác phẩm khắc gỗ đen trắng đến các chân dung thiếu nữ rực rỡ, từ bề mặt lụa mềm mại đến những sản phẩm gốm, Hà Hùng Dũng thể hiện khả năng đưa một hệ thống hình tượng đi qua nhiều phương tiện biểu đạt.

Ở phương diện ấy, hành trình sáng tạo của ông phản ánh một xu hướng đáng chú ý trong nghệ thuật đương đại: sự gặp gỡ giữa hội họa, mỹ thuật ứng dụng và văn hóa vật chất.

​

Giá trị nghệ thuật và góc nhìn sưu tập

Đối với những người nghiên cứu và sưu tập mỹ thuật Việt Nam đương đại, tác phẩm Hà Hùng Dũng có thể được tiếp cận qua nhiều phương diện.

Trước hết là sự nhất quán của đề tài.

Hình tượng phụ nữ và trẻ em Tây Bắc, hoa văn thổ cẩm và những ký ức về vùng cao tạo nên một hệ thống hình ảnh có tính nhận diện rõ ràng.

Thứ hai là sự đa dạng trong chất liệu.

Tranh khắc gỗ, sơn dầu, acrylic và lụa có những yêu cầu kỹ thuật khác nhau. Mỗi chất liệu cho thấy một phương diện riêng trong cách nghệ sĩ xây dựng hình thể và màu sắc.

Thứ ba là tính đại diện của từng giai đoạn sáng tác.

Những tác phẩm khắc gỗ thời kỳ đầu có ý nghĩa đối với việc nghiên cứu nền tảng đồ họa.

Các sáng tác thuộc loạt Mơ hoang phản ánh quá trình xác lập và phát triển hình tượng người phụ nữ Tây Bắc.

Trong khi đó, tranh lụa và các thực hành gốm cho thấy sự mở rộng ngôn ngữ tạo hình ở những giai đoạn sau.

Đối với hoạt động sưu tập, mỗi tác phẩm cần được đánh giá dựa trên chất lượng nghệ thuật, niên đại, chất liệu, kích thước, chữ ký, hồ sơ xuất xứ và tình trạng bảo quản.

Đặc biệt, việc hình ảnh tác phẩm từng bị sao chép trái phép đặt ra yêu cầu quan trọng đối với công tác xác thực.

Nhà sưu tập cần phân biệt rõ tác phẩm hội họa nguyên bản với tranh chép, bản in và các sản phẩm ứng dụng có sử dụng hình ảnh tương tự.

Một tác phẩm có hồ sơ nguồn gốc rõ ràng, ảnh lưu trữ và lịch sử triển lãm được xác minh sẽ có cơ sở nghiên cứu đáng tin cậy hơn.

Giá trị nghệ thuật lâu dài không nên chỉ được xác định bởi tính quen thuộc của đề tài hoặc sự phổ biến của hình tượng.

Điều quan trọng hơn là chất lượng tạo hình và khả năng tác phẩm thể hiện được cá tính sáng tạo của nghệ sĩ.

​

Giữa những giấc mơ là ký ức về con người

Nhìn lại hành trình Hà Hùng Dũng, điều tạo nên dấu ấn không chỉ là những người phụ nữ Tây Bắc trong trang phục rực rỡ.

Quan trọng hơn là cách một vùng đất, dù không phải nơi ông sinh ra, lại trở thành nguồn cảm hứng lâu dài cho nghệ thuật.

Qua những chuyến đi, các cuộc gặp gỡ và quá trình quan sát đời sống, hình ảnh con người vùng cao dần hiện diện trong tranh bằng một ngôn ngữ tạo hình riêng.

Những đường nét mềm mại, sắc màu mạnh, hoa văn và các bố cục giàu tính trang trí đã chuyển hóa trải nghiệm thành một thế giới nghệ thuật vừa gần gũi vừa mang tính tưởng tượng.

Khi thay đổi chất liệu, thế giới ấy không hoàn toàn biến mất.

Nó tiếp tục tồn tại trong tranh lụa, trên gốm và những vật dụng thủ công, như một ký ức luôn được làm mới.

Ở Hà Hùng Dũng, nghệ thuật không chỉ là việc tái hiện những gì người nghệ sĩ đã nhìn thấy.

Nó còn là quá trình lưu giữ cảm xúc và tìm kiếm những hình thức biểu đạt mới cho các hình ảnh đã trở nên thân thuộc.

Đối với Luala Gallery, Hà Hùng Dũng là một gương mặt đáng chú ý của mỹ thuật Việt Nam đương đại, đặc biệt ở khả năng kết nối ngôn ngữ hội họa với cảm hứng văn hóa Tây Bắc và những thực hành nghệ thuật thủ công. Từ loạt tranh Mơ hoang đến các sáng tác trên lụa và gốm, hành trình của ông thể hiện tinh thần sáng tạo cởi mở, nơi hình tượng truyền thống tiếp tục được chuyển hóa bằng cảm xúc, kỹ thuật và tư duy thẩm mỹ của người nghệ sĩ hôm nay.

​

LUALA GALLERY
Vietnamese Modern & Contemporary Art